ИРН AP23484620

Жобаның өзектілігі: 

Жоғары сапалы әрі қауіпсіз сүт өндіру фермерлік шаруашылықтар мен сүт өңдеу кәсіпорындарының негізгі басым бағыттарының бірі болып табылады. Мал басының көп болуына қарамастан, сүт өнімділігінің төмен болуы мал шаруашылығын жүргізудің экстенсивті тәсілдерімен, жануарлардың генетикалық әлеуетінің толық пайдаланылмауымен, сондай-ақ ауыл шаруашылығы жануарлары арасында жұқпалы аурулардың кең таралуымен байланысты.

Сүтті мал шаруашылығында кең таралған жұқпалы аурулардың бірі – желінсау (мастит). Бұл ауру айтарлықтай экономикалық шығындарға әкеліп, сүттің сапасын төмендетеді және сүт өнеркәсібінің дамуын тежейді. Желінсау көбінесе машинамен сауу кезінде патогенді микроорганизмдердің емшек өзектері арқылы желінге енуінің нәтижесінде дамиды. Аурудың негізгі себептері механикалық әсер, патогенді микробтық инфекция және химиялық зақымдану болып табылады.

Сонымен қатар, энтеромаммарлық жұғу жолының болуы да жоққа шығарылмайды. Асқазан-ішек жолы микробиотасының дисбиозы кезінде микроорганизмдер лимфа және қан айналымы жүйелері арқылы сүт безіне таралып, нәтижесінде сиырларда желінсаудың дамуына себеп болуы мүмкін.

Осы жобаны іске асыру аталған мәселені шешуге мүмкіндік береді, өйткені жануарларға антибиотиктерді қолдану қажеттілігі азайып, сүттің сапалық көрсеткіштері жақсарады. Сонымен қатар, Қазақстанда өндірілген отандық өнімді нарыққа шығару импортқа тәуелділікті төмендетуге ықпал етеді.

Қазіргі уақытта желінсаудың алдын алу стратегиялары негізінен ауру малдарды жарамсыздыққа шығаруға немесе антибиотиктер қолдану арқылы емдеуге негізделген.

Дәрілік өсімдіктердің негізгі артықшылықтары олардың уыттылығының төмендігі және ұзақ уақыт қолданылған жағдайда жағымсыз жанама әсерлердің туындамауында. Өсімдіктер олардың химиялық құрамына қарай таңдалады. Құрамында эфир майлары, биофлавоноидтар, камедь, таниндер және регенерациялаушы, фунгицидтік, жансыздандырғыш әрі қорғаныш қабықша түзуші қасиеттерге ие басқа да биологиялық белсенді заттар мол өсімдіктерге ерекше назар аударылады.

Жобаның ғылыми идеясы мен жаңалығы Қазақстан Республикасында өсетін дәрілік өсімдіктер негізінде әзірленген емдік-профилактикалық фитогениктер мен фитобиотиктерді биопрепарат ретінде қолдану болып табылады. Фитогениктер дәрілік компоненттері бар экструдирленген азықтық түйіршіктер түрінде, ал фитобиотиктер желін емшектерін өңдеуге арналған сыртқа қолданылатын құрал түрінде ұсынылады.

Жобаның түпкі нәтижесі – коммерцияландыруға дайын биопрепараттардың тәжірибелік үлгісін әзірлеу. Бұл өнімдер Қазақстан нарығындағы қолданыстағы аналогтардан қауіпсіздігімен және тиімділігімен ерекшеленеді, жоғары сапалы әрі қауіпсіз сүт өнімдерін, соның ішінде экологиялық таза өнімдерді өндіруге мүмкіндік береді. Қазіргі таңда елімізде ветеринариялық препараттардың отандық өндірісін дамыту қажеттілігі жоғары, бұл жобаның басты мақсаты болып табылады.

Жобаның мақсаты: сүттің сапасымен қауіпсіздігін бағалай отырып, жануарлар маститінің алдын алу және емдеу үшін фитогеника мен фитобиотиканы өндірістік жағдайда әзірлеу және сынау.

Мақсатқа жету фермаларда алынған сүттің мөлшерін, сапасын және қауіпсіздігін арттырады.

Күтілетін және қол жеткізілген нәтижелер: 

Патенттік-ақпараттық ізденіс

ДЗМҰ (WIPO) белгілеген PCT құжаттамасының ең төменгі жиынтығы талаптарына сәйкес, сондай-ақ WoS, Scopus, SpringerLink, Elsevier және басқа да халықаралық дерекқорларда патенттік-ақпараттық ізденіс жүргізілді.

Микробиологиялық зерттеулер

Сиырлар мен ешкілердің желін емшектерінен алынған шайындылар зерттеліп, микроорганизмдер бөлініп алынды. Шаруашылықтардағы маститтің негізгі қоздырғыштары Staphylococcus туысының бактериялары (соның ішінде S. aureus), Bacillus, Escherichia coli, Candida spp., сондай-ақ Aerococcus viridans екендігі анықталды.

Биопрепараттарды әзірлеу

Желінді өңдеуге арналған фитобиотиктер және фитогениктер (экструдирленген азықтық түйіршіктер) түрінде емдік-профилактикалық биопрепараттардың 10-нан астам құрамы әзірленіп, дайындалды. Әзірленген рецептуралардың бөлініп алынған микрофлораға әсері зерттеліп, олардың антимикробтық белсенділігі анықталды.

Химиялық құрамы және антиоксиданттық белсенділігі

Әзірленген композиттік құрамдардың негізгі биологиялық белсенді компоненттерінің химиялық құрамы анықталды: жалпы фенолдар, фенол қышқылдары, флавоноидтар, катехиндер; сондай-ақ олардың антиоксиданттық белсенділігі бағаланды.

Алынған нәтижелер терек бүршіктерінде фенолдық қосылыстардың жоғары мөлшерде (42,86 мг/мл) болатынын көрсетті. Сонымен қатар олар фенолдық заттардың (34,064 мг/мл) және фенол қышқылдарының (12,058 мг/мл) ең жоғары мөлшерімен ерекшеленді.

Антиоксиданттық белсенділікті (DPPH-радикалын тежеу көрсеткіші бойынша, IC₅₀) бағалау нәтижесінде ең жоғары белсенділік терек бүршіктерінің сығындысында анықталды (1,89 мг/г). Одан кейін қалампыр (2,9 мг/г), ащы жусан (7,5 мг/г), үлкен жолжелкен (9,4 мг/г) және мыңжапырақ (10,2 мг/г) орналасты.

Әлсіздеу белсенділікті құлмақ (32,7 мг/г) пен кориандр (41,8 мг/г) көрсетті, ал сүттіген (расторопша) мен трутовик саңырауқұлағының сығындылары тәжірибе жағдайында белсенділік көрсеткен жоқ.

In vitro жағдайындағы антимикробтық белсенділік

In vitro зерттеулері өсімдік сығындыларының орташа немесе жоғары антимикробтық белсенділік көрсеткенін дәлелдеді.

Populus balsamifera далалық Candida штамына қарсы 15,1 мм және S. aureus-қа қарсы 19,1 мм тежелу аймағын көрсетті.

Humulus lupulus далалық Candida штамына қарсы 18,2 мм және S. aureus-қа қарсы 18,4 мм тежелу аймақтарын қалыптастырып, маститтің негізгі қоздырғыштарына қарсы ең жоғары белсенділікті көрсетті.

Syzygium aromaticum Candida ATCC (14,5 мм) және E. coli ATCC (17,5 мм) штамдарына қарсы жоғары тиімділік танытты.

Plantago major далалық Candida штамына қарсы ең күшті белсенділік (8,1 мм) көрсеткенімен, әртүрлі штамдарға қатысты нәтижелері тұрақсыз болды.

Humulus lupulus зерттелген нысандардың көпшілігіне қарсы кең спектрлі әсер көрсетіп, тежелу аймақтары 9,0–18,4 мм аралығында болды.

Әзірленген құрамдар мен коммерциялық өнімдердің тиімділігі әртүрлі болды: CP2 Candida ATCC-қа қарсы ең жоғары нәтижеге (28,8 мм) жетті, F2 кең спектрлі белсенділік көрсетті (12,6–17,2 мм), ал F1 далалық изоляттарға қатысты шектеулі әсер етті (3,2–7,6 мм).

Жалпы алғанда, референттік штамдар далалық изоляттарға қарағанда сезімталдау болды, бұл маститтің клиникалық қоздырғыштарының төзімділігі жоғары екенін көрсетеді.

Өндірістік сынақтардың нәтижелері

Ақмола облысының екі шаруашылығында өндірістік сынақтар жүргізілді. Фитогеникті (экструдирленген азықтық қоспаны) және фитобиотикті (желінді өңдеуге арналған құралды) кешенді қолдану нәтижесінде келесі көрсеткіштерге қол жеткізілді:

тәжірибелік топтағы сау жануарлардың үлесі бақылау тобындағы 18,4%-бен салыстырғанда 29,8% болды (11,4%-ға жоғары);

маститтің жалпы аурушаңдығы 11,4%-ға төмендеді;

гематологиялық көрсеткіштер жақсарды: лейкоциттер саны 43%-ға, лимфоциттер 41%-ға, гранулоциттер 75%-ға азайды;

сүт өнімділігі 3,85%-ға артты (40,4 кг қарсы 38,9 кг), бір сиырға шаққандағы тәуліктік өнім 6,2 кг-ға дейін жетті (+18,1%);

жемнің желінуі 19,7%-ға артты, ал жемді пайдалану тиімділігінің коэффициенті 3,5%-ға өсті;

тәжірибелік топта сүттегі май мөлшері 29,3%-ға, ақуыз мөлшері 14,9%-ға артты, ал соматикалық жасушалар саны 39,3%-ға төмендеді (1400 мың/мл-ден 850 мың/мл-ге дейін);

клиникалық сауығу 118 ауру жануардың 35-інде (29,7%) тіркелді.

Осылайша, биопрепараттардың екі түрін кешенді қолдану жануарлардың денсаулығына, өнімділігіне және сүт сапасына айқын оң әсер етті.

Құжаттама және ақпараттық материалдар

Нормативтік-техникалық құжаттама әзірленді (биопрепараттарды қолдану және дайындау жөніндегі нұсқаулықтар, ұйым стандарты). Өндірістік сынақтар мен өндіріске енгізу актілері дайындалды. Қаптама заттаңбаларының дизайны әзірленді. «7-Phyt» фитогендік экструдирленген азықтық қоспасын және «PhytoDip» фитобиотикалық құралын сиырлардағы маститтің алдын алу және бақылау мақсатында қолдану жөніндегі өндірістік ұсынымдар әзірленді. Сонымен қатар «Тағам өнімдерінің сапасы мен қауіпсіздігін бақылаудың заманауи аспектілері» атты монография, сондай-ақ мал шаруашылығы мен ветеринария саласының мамандарына арналған буклеттер мен ақпараттық парақшалар жарық көрді.

Ақпараттық ілгерілету

Жоба нәтижелерін кеңінен насихаттау, оларды өндіріске енгізу және коммерцияландыру мүмкіндігін арттыру мақсатында biofeed.kz сайтында жобаға арналған қосымша веб-парақша, сондай-ақ «Патенттер» бөлімі құрылды. Бұл беттер тұрақты түрде пайдаланылып, уақтылы жаңартылып отырады.

Әзірленген биопрепараттар туралы ақпарат әлеуметтік желілерде (Instagram, TikTok, Facebook, Telegram) жарияланды.

1. https://www.instagram.com/reel/DQZ1f4_iEqY/?igsh=MXE3YjI2N3F2cjNxeQ==

2. https://www.instagram.com/p/DUdh1c-CLkX/?igsh=cnRtOTBjazVpYXNy

3. https://www.instagram.com/p/DVfjEAdiKoO/?igsh=MTJoMnkxNGk1N3J1ag==

4. https://biofeed.kz/scientific-project/nauchnyj-proekt-1

5. https://vt.tiktok.com/ZSQMm9Bhp/

6. https://www.instagram.com/reel/DZzcqlaoRZq/?igsh=dDB4bmxjZDEwODRi

Жоба аясында әзірленген өнімдер 18 халықаралық және республикалық көрмеде таныстырылды. Олардың қатарында KazAgro/KazFarm 2025 халықаралық көрмесі, RES-2026 Expo жасыл және тұрақты технологиялар халықаралық көрмесі, ҚАТЗУ Агротехнопаркінің ашылуы, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттарының қатысуымен өткен ҚАТЗУ ғылыми жетістіктері көрмесі және басқа да іс-шаралар бар.

Қазіргі уақытта мал шаруашылығы қызметкерлеріне, ветеринариялық мамандарға және білім алушыларға арналған бейнетренингті монтаждау жұмыстары жүргізілуде.

Әзірленген өнім Ақмола облысындағы «Семенова» жеке кәсіпкерлігінің фермерлік шаруашылығында өндіріске енгізілді (2026 жылғы 10 шілдедегі өндіріске енгізу актісі).

Кадрлар даярлау

Жоба аясында 2 докторант қорғауға дайындалды, 3 ветеринария ғылымдарының магистрі және 5 ветеринария маманы даярланып шығарылды:

Абаканова Г.Н. Докторлық диссертация: «Полифункционалды азықтық биоқоспалардың сүттің сапасы мен қауіпсіздігіне әсері».

Аленова М.Е. Докторлық диссертация: «Жануарлардағы мастит кезінде фитобиотикалық құралдар мен фитогенді азықтық қоспалардың сүттің сапасы мен қауіпсіздігіне әсері».

2025 ж. – Толендиев Ж.Е. Магистрлік диссертация: «Стандартқа сәйкес келмейтін картоп пен пайдаланылған саңырауқұлақ блоктарынан дайындалған экструдирленген жемдердің сапасы мен қауіпсіздігін бағалау». Фитобиотиктерді әзірлеу және дайындау жұмыстарына қатысты.

2026 ж. – Гайдукевич В.В. Магистрлік диссертация: «Желінді өңдеуге арналған фитобиотикалық құралдарды әзірлеу және олардың сиырлар мен ешкілер сүтінің сапасына әсерін зерттеу».

2026 ж. – Горчханова Х.А. Магистрлік диссертация: «Сиырлардағы маститтің алдын алуға арналған фитогенді азықтық қоспаны әзірлеу және сүт сапасын зерттеу».

2025 ж. – Житина А.А. Дипломдық жұмыс: «Сиырлардағы маститтің алдын алуға арналған антимикробтық қасиеттері бар фитобиотикалық композицияны әзірлеу».

2025 ж. – Москаленко В.А. Дипломдық жұмыс: «Тыныштандырғыш әсері бар фитобиотиктердің сауын сиырлардың өнімділігі мен сүт сапасына ықпалын бағалау».

2026 ж. – Курманбаева А.Р. Дипломдық жұмыс: «Экструдирленген фитобиотикалық қоспалардың сиырлардың сүт өнімділігі мен сүт сапасына әсері».

2026 ж. – Сайран А.Т. Дипломдық жұмыс: «Жануарлардағы маститтің алдын алуға арналған фитобиотикалық құралды әзірлеу және сынақтан өткізу».

2026 ж. – Шакишев Ә.Н. Дипломдық жұмыс: «Әртүрлі әдістермен алынған өсімдік экстракттарының жануарлардағы мастит қоздырғыштарына қарсы тиімділігін салыстыру».

Зерттеу тобы

Жобаны орындаушылар құрамына тағам өнімдерінің сапасы мен қауіпсіздігі, емдік-профилактикалық биопрепараттарды, фитогениктер мен фитобиотиктерді әзірлеу және өндіру саласында тәжірибесі бар, сондай-ақ ғылыми жобаларды, оның ішінде коммерцияландыру жобаларын табысты іске асырған мамандар енгізілген.

Жоба командасының құрамына профессорлар, қауымдастырылған профессорлар, ғылым кандидаттары, PhD докторлары және магистрлер кіреді. Жобаның ғылыми кеңесшілері ретінде үш шетелдік және бір қазақстандық ғалым тартылған:

Zamaratskaia Galia – Швеция ауыл шаруашылығы ғылымдары университетінің (Уппсала қ., Швеция) қауымдастырылған профессоры (h-Index – 37, Researcher ID WoS: I-6155-2016, ORCID: 0000-0003-0926-4849, Scopus Author ID: 57299699500);

Knicky Martin – Swedish Research Institute RISE ғылыми-зерттеу институтының аға ғылыми қызметкері (Уппсала қ., Швеция) (h-Index – 6, Researcher ID Web of Science: GYD-8437-2022, ORCID: 0000-0001-5121-1957, Scopus Author ID: 8254820200);

Kalandia Aleko – химия ғылымдарының докторы, профессор, Батыс Грузия хроматография орталығының жетекшісі (Батуми қ., Грузия Республикасы) (h-Index – 6, Researcher ID Web of Science: AAH-4645-2019, ORCID: 0000-0001-9570-9263, Scopus Author ID: 60015410100, 56580232900, 57204110464);

Поляков Владилен Васильевич – химия ғылымдарының докторы, профессор, М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университетінің профессоры (Петропавл қ., Қазақстан Республикасы) (h-Index – 4, Researcher ID WoS: ABG-5962-2020, ORCID: 0000-0003-4700-7560, Scopus Author ID: 57224838039).

Ғылыми кеңесшілердің зерттеу нәтижелері Scopus, Web of Science және басқа да халықаралық дерекқорларға енгізілген 150-ден астам жоғары рейтингті ғылыми басылымдарда жарияланған. Олар емдік-профилактикалық құралдардың құрамына кіретін ингредиенттерді іріктеу және валидациялау жұмыстарын жүргізеді, эксперименттің дизайнын әзірлеу мен экструдирленген түйіршіктерді өндіру бойынша ғылыми кеңес береді, алынған нәтижелерге статистикалық өңдеу жүргізеді және мақалаларды рецензияланатын ғылыми журналдарда жариялау процесіне ғылыми сүйемелдеу көрсетеді.

Сонымен қатар, жобаға мал шаруашылығы фермаларының өндірістік мамандары да қатысады.

Зерттеу тобының құрамына жоғары оқу орнының білім алушылары да енгізілген (2 докторант, 3 магистрант және 2 студент). Бұл жас мамандардың кәсіби біліктілігін арттыруға және олардың еңбек нарығындағы бәсекеге қабілеттілігін күшейтуге мүмкіндік береді. Эксперименттер барысында алынған нәтижелер магистрлік, докторлық және дипломдық жұмыстардың материалдарына енгізілді.

Жобаның ғылыми жетекшісі – Балджи Юрий Александрович, ветеринария ғылымдарының кандидаты, профессор, тағам өнімдерінің сапасы мен қауіпсіздігі, фитобиотиктер және экструдирленген құрама жемдер өндірісі саласының маманы. Ол екі рет (2010 және 2014 жылдары) Қазақстан Республикасының талантты жас ғалымдарына арналған мемлекеттік стипендияның иегері болды, екі рет (2011 және 2022 жылдары) «Қазақстан Республикасының Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» атағына ие болды, 2015 жылы Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталды және 2019 жылы «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнертапқышы» құрметті атағына ие болды.

Бұрын алынған патенттер мен ғылыми және ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерінің негізінде стартап-компания құрып, жануарларға арналған азықтық биологиялық қоспаларды өндіру мен өткізуді ұйымдастырды. Ұсынылып отырған жоба тағам өнімдерінің қауіпсіздігі мен мал шаруашылығы саласындағы ғылыми зерттеулердің логикалық жалғасы болып табылады.

Ю.А. Балджи 270-тен астам ғылыми және оқу-әдістемелік еңбектің авторы, 65 патенттің иегері. Еуропа, АҚШ және Қазақстанның 20-дан астам университеттері мен өндірістік ұйымдарында біліктілігін арттырған, 30-дан астам сертификатқа ие, олардың 17-сі шетелдік ұйымдар берген. Сонымен қатар, CCAA бағдарламасы бойынша органикалық өнімдер жөніндегі сарапшы ретінде тағылымдамадан өткен.

2024–2026 жылдарға арналған ғылыми зерттеулерді орындауға қатысатын зерттеу тобының құрамы

(оның ішінде шетелдік ғалымдар, жас ғалымдар (постдокторанттар), докторантура, магистратура және бакалавриат білім алушылары).

2026 жылғы 14 шілдедегі жағдай бойынша жарияланған ғылыми еңбектер

Scopus (Q1 және Q2) және Web of Science дерекқорларында индекстелетін ғылыми журналдарда екі мақала жарияланды:

Balji Y., Sultanayeva L., Mustafina R., Alyonova M., Kalandia A., Djafaridze I., Zamaratskaia G. In Vitro Antimicrobial Potential of Medicinal Plant Extracts and Their Combinations Against Mastitis-Causing Bacteria in Dairy Cows. Molecules. 2026; 31(7):1089. https://doi.org/10.3390/molecules31071089 (Scopus – Q1, процентиль – 89; Web of Science – Q2).

Balji Yu., Abakanova G., Sultanayeva L., Mayer Y., Kravchenko O., Zamaratskaia G. Optimization of Extruded Enriched Feed Additives Production Process and Their Effect on Blood Parameters of Holstein Cows. Agriculture and Forestry. 2026; 72(2):123–135. https://doi.org/10.17707/AgricultForest.72.2.09 (Scopus – Q2, процентиль – 50).

2026 жылғы 14 шілдедегі жағдай бойынша жарияланған ғылыми еңбектер

Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті (ҒЖБСҚК) ұсынған ғылыми басылымдарда екі мақала жарияланды:

Abakanova G.N., Balji Yu.A., Sultanayeva L.Z., Zamaratskaia G. Assessment of the Milk Produced by Mastitis-Affected Cows Using an Extruded Feed Supplement Containing Phytogenics. Herald of Science of S. Seifullin Kazakh Agrotechnical Research University: Veterinary Sciences. – Astana: S. Seifullin Kazakh Agrotechnical Research University, 2025. – № 1 (009). – Б. 85–91. ISSN 2958-5430, ISSN 2958-5449. https://doi.org/10.51452/kazatuvc.2025.5(009).1881

Аленова М.Е., Мустафина Р.Х., Бабошина Л.Д., Балджи Ю.А. Жануарлардағы маститтің алдын алу үшін «DIP» түріндегі фитобиотикалық құралды қолдану. 3i: Intellect, Idea, Innovation – Интеллект, идея, инновация. – 2026. – № 2, 1-бөлім. – Б. 5–13. https://ojs.ksu.edu.kz/index.php/3i/article/view/1746

Халықаралық ғылыми конференцияларда (соның ішінде Швецияда, Украинада, Литвада және Сербияда) жеті баяндама тезисі жарияланды:

Гайдукевич В.В., Балджи Ю.А. Маститті фитобиотиктермен емдеу әдістері. «Қазақ ветеринария ғылымына – 120 жыл: биологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі жетістіктер мен жаңа сын-қатерлер» атты Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринария институтының құрылғанына 120 жыл толуына арналған халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Алматы: «ҚазҒЗВИ» ЖШС, 2025. – Б. 161–165.

Балджи Ю.А., Поляков В.В., Мустафина Р.Х., Султанаева Л.З., Абаканова Г.Н., Мусагиева Д.К. Ветеринарияда фитобиотиктер мен фитогениктерді қолдану перспективалары. Химия ғылымдарының докторы, профессор Бегенова Б.Е.-нің 75 жылдығына арналған «Жаратылыстану ғылымдарының өзекті мәселелері» атты XIII халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – 11 сәуір 2025 ж.

Alyonova M.E., Mustafina R.Kh., Sultanayeva L.Z., Gaidukevich V.V., Zamaratskaia G., Balji Yu.A. Phytobiotic Product for the Prevention and Treatment of Mastitis in Dairy Animals. Proceedings «One Health in Practice: Animal Welfare, Management, and Food Safety». Animal Science. – Kyiv: NUBiP of Ukraine, 2026. – P. 39.

Meruyert Alyonova, Raikhan Mustafina, Leila Sultanayeva, Galia Zamaratskaia, Yuriy Balji. Dysbiosis of the Udder Microbiota as a Risk Factor for Mastitis in Cows. IDF Mastitis and Milking Technology Joint Conference 2026 Proceedings. 10–13 March 2026. – P. 131–134.

Meruyert Alyonova, Y. Balji, R. Mustafina, K. Gorchkhanova, Galia Zamaratskaia. Assessment of Radiation Safety and Phytochemical Composition of Selected Medicinal Plants from Kazakhstan for Veterinary Use. Second International Veterinary Students Conference, Lithuanian University of Health Sciences, Veterinary Academy, Lithuania. 24 April 2026. – P. 20.

Аленова М.Е., Султанаева Л.З., Гайдукевич В.В., Бабошина Л.Д., Горчханова Х.А., Майер Е.Г., Житина А.А., Мустафина Р.Х., Балджи Ю.А., Zamaratskaia G. Сиырлар маститінің қоздырғыштарына қатысты фитобиотиктердің антимикробтық әлеуеті. «Сейфуллин оқулары – 22: Болашақтың аграрлық жүйелері: тұрақты даму, инновациялар және төмен көміртекті шешімдер» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдар жинағы. – Астана, 10 сәуір 2026 ж. – Б. 182–186.

Yuriy Balji, Viktoriya Gaidukevich, Leila Sultanayeva, Meruyert Alyonova, Gulim Abakanova, Galia Zamaratskaia. Dietary Plant-Based Bioactive Compounds for Sustainable Mastitis Control in Livestock. Proceedings of the 15th International Symposium «Modern Trends in Livestock Production». – Belgrade, Serbia, 29–31 October 2025. – P. 32–45.

Жоба нәтижелерін қамтитын «Тағам өнімдерінің сапасы мен қауіпсіздігін бақылаудың заманауи аспектілері» атты монография жарық көрді (Астана, 2025. – 280 б.).

Қорғау құжаттары

№2023/1194.2 өтінімі (2023 жылғы 7 желтоқсан) бойынша №9502 Қазақстан Республикасының пайдалы модельге патенті алынды. Жарияланған күні: 2024 жылғы 13 желтоқсан, №50 бюллетень. Патенттің атауы: «Жануарлардағы маститтің алдын алу және емдеуге арналған азықтық қоспа және оны дайындау тәсілі».

№2024/0961.1 өтінімі бойынша №37796 Қазақстан Республикасының өнертабысқа патенті алынды. Патенттің атауы: «Ауыл шаруашылығы жануарларындағы маститтің алдын алу және емдеуге арналған құрал». Жарияланған күні: 2026 жылғы 6 ақпан, №5 бюллетень.

2025 жылғы 18 қазанда №2025/1024.1 өтінімі Қазақстан Республикасының «Жануарлардың желін емшектерін өңдеуге арналған фитобиотикалық құралды дайындау тәсілі» атты өнертабысқа патентін алуға берілді.

2026 жылғы 10 наурызда Ресей Федерациясының «Жануарлардың желін емшектерін өңдеуге арналған фитобиотикалық құралды дайындау тәсілі» атты өнертабысқа патентін алуға №2026106356 өтінімі берілді.